Қазақстан қарулы күштерi айбынды ма?

ЕлiРјiР·РґРµ У™Р·iСЂРіРµ Республика президентi Рќ.Назарбаевтың Қазақстан халықтарын Р±iСЂР»iкте ұстап, ал РєУ©СЂС€iлермен тату С‚Т±СЂСѓ саясаты У©Р· бабында. Алайда РєУ©СЂС€i мемлекеттерде соғыс РґТЇРјРїСѓi етек алып отырғанда Р±iР·РґРµ қауiРї те жоқ емес. Сондықтан. Отанымызға қауiРї С‚У©РЅРµ қалған жағдайда Қарулы КүштерiРјiР· ТЇРјiттi ақтай алады РјР° деген Р·Р°ТЈРґС‹ сауал туындайды. РђР» бұған жауап беру қиын. Өйткенi Р±iР·РґiТЈ әскерiРјiР·РґiТЈ халi қазiСЂ халықтың сенiРјiнен шығып барады. БейбiС‚ РєТЇРЅРґРµ Отан қорғауға Р¶iберген ата-ана денi сау баласының орнына РѕРЅС‹ТЈ РјУ™Р№iС‚i салынған табытты алғанда “Отан ТЇС€iРЅ мерт болды ғой” демей, “ЕндiРіi ұлымды әскерге Р¶iбермеймiн” дейдi. Осының У©Р·i табиғатынан РєУ©РјРїiСЃ халқымыздың ашынғандығын аңғартады. Мысалы жезқазғандық марқұм сержант Еркебұлан Шахаевтың анасы Майра: “Егер тағы Р±iСЂ ұлым болғанда мүгедек деген анықтама қағаз сатып алсам РґР°, әскерге Р¶iбермес ем” — деп РєУ©Р· жасына ерiРє берiРї отыр. РђР» РѕРЅС‹ТЈ РєУ©Р· жасына жалғыз ұлды аяусыз СЃРѕТ›С‹Т“Р° жығып өлтiрген РІР·РІРѕРґ командирi лейтенант Базаров себепшi. Оқиғаны қысқаша баяндасақ, РЅУ©РјiСЂi 6645-С€i әскери Р±У©Р»iмшеде борышын өтеген Еркебұлан әскер қатарына У©Р·i сұранған. Борышын аяқтауға жарты жыл қалғанда әкесiРЅiТЈ туылған РєТЇРЅi қарсаңында демалысқа шығып, күтпеген сыйлық жасағысы келгенiРЅ анасына телефон арқылы хабарлап Р¶У™РЅРµ РѕРЅС‹ Т›Т±РїРёСЏ ұстауын У©С‚iнген. Алайда тиесiР»i РєТЇРЅi Еркебұлан ТЇР№iРЅРµ барған жоқ, СЏТ“РЅРё 21 мамырда РѕР» РІР·РІРѕРґ командирi лейтенант Базаровтың жетекшiР»iРіiмен ЕсiРє қаласына СЃРїРѕСЂС‚ алаңын әскери жаттығу жұмыстарына дайындау ТЇС€iРЅ барады… Жұмысқа Р±iСЂРіРµ барған солдаттар СЃРѕР» РєТЇРЅi Еркебұланның РјУ™Р№iС‚iРЅ ЕсiРє қаласындағы аудандық ауруханаға жеткiзген. РђР» “200 жүк” Жезқазғанға 23-С€i мамырда жөнелтiледi. Ата-анасы баласының денесiРЅ әкелген 5 жауынгер мен подполковник Бегайдаровтан ұлының қаза болу себебiРЅ сұрағанда РѕР» “КiРЅУ™ Р±iзден. Балаңыз У©Р·iРЅiТЈ командирi Базаровтың қолынан мерт болды. Р‘iР· Еркебұланды сақтай алмай қалдық. вЂњУ СЃРєРµСЂ ТЇР·РґiРіi” белгiСЃiРЅРµ РёРµ, спортшы, ұйымдастырушы, сондай-Р°Т› Р±У©Р»iРј басқарған жауынгерден айрылу Р±iР·РіРµ РґРµ оңай болып тұрған жоқ. РљiРЅУ™Р»iРЅi жауапқа тартамыз” – деген жауап алған. Алайда Р±Т±Р» сөздер желге ұшты. РљiРЅУ™Р»i деген У РјiСЂ Базаров Еркебұланның анасы әскери СЃРѕС‚Т›Р° қайта шағымданңғанша 4 ай Р±РѕР№С‹ бостандықта жүрген. РђР» қиянаттан хабары бар жергiР»iРєС‚i полиция қызметкерлерi қылмыстық iСЃ қозғамай, құжаттарды 10 РєТЇРЅ Р±РѕР№С‹ ұстаған. Осының себебiРЅ Р±iлгiРјiР· келiРї ЕсiРє қаласына барғанымызда “Қаза болған адам жауынгер болғандықтан Р±iР· iСЃС‚i СЃРѕР» РєТЇРЅi-Р°Т› әскери У™СЂiптестерге тапсырдық” — деп полиция бастығы полковник Мейрам Аюбаев Р±Т±Р» iСЃРєРµ У©Р·iРЅ араластырғысы келмеген сыңай танытып ат тонын ала қашты. РўiРїС‚i РѕРЅС‹ТЈ құжаттарды 10 РєТЇРЅ Р±РѕР№С‹ бостан-Р±РѕСЃТ›Р° ұстаған С‚iСЂР»iРіiРЅРµ жауап бергiСЃi РґРµ келмей, У©С‚iСЂiРєС‚i белден басуына РЅРµ жорық. Демек Р±Т±Р» Р±iСЂ былықтың нышаны. РђР» РµТЈ басты құжатты медициналық СЃРѕС‚ сарапшысы Қанатбек Жолдасбаев РїСЂРѕРєСѓСЂРѕСЂ Мұрат Мұсабековтың айтуынша Р·Р°ТЈРґС‹ 1 ай мерзiмнен асып 2 айда Р±iС‚iрген. Ендi РѕРЅС‹ТЈ қорытындысына келейiРє. Р”У™СЂiгерлiРє соттық сараптама актiСЃi бойынша қайғылы қаза тыныс алу жолдарының тағаммен Р±iтелуi салдарынан болған механикалық тұншығудан келген. Демек қан анализiндегi алкогольдi СЃРїРёСЂС‚ көрсеткiС€i сыныққа сылтау десек жаңсақ емес. Өйткенi Р±iР· аудандық аурухананың РґУ™СЂiгерiРЅРµ жолыққанымызда олар Еркебұланның денесiРЅ қабылдағанда РѕРЅС‹ТЈ жақ сүйегi сынғандығын Р¶У™РЅРµ денесiРЅРґРµ қансыраған жарақаттардың болғанын РјУ™Р»iмдеген едi. РђР» марқұмның туыстары РѕРЅС‹ТЈ денесiРЅРґРµ етiРє iздерiРЅiТЈ болғанын айтуда. Р‘Т±Р» жайлар сараптвама қорытындысында жоқ. Р‘iСЂР°Т› РѕРЅРґР° Еркебұланның 8-10 қабырғалары сынған, бет-дененiТЈ жеңiР» жарақаттар бар делiнген. РђР» бұлардың барлығы тек тепкi мен соққыдан болатын жай. Демек, Еркебұланның У©Р· офицерiРЅiТЈ қолынан қаза тапқанына РєТЇРјУ™РЅ жоқ. Р‘iСЂР°Т› Р±Т±Р» қылмыс марқұмның анасы қайта шағымданбағанда жабулы РєТЇР№iРЅРґРµ қалып, айыпкердiТЈ одан РґР° еркiРЅСЃiРї кетуi ғажап емес едi. Егер қылмыс әскери Р±У©Р»iмшенiТЈ iС€iРЅРґРµ блса ше?… РћРЅРґР° С‚iРїС‚i Т›Т±РїРёСЏ қалмасына РєiРј кепiР». Өйткенi жуырда ғана РґУ™Р» РѕСЃС‹ Р±У©Р»iмшеден “200 жүк” әкетiлдi. У СЃРєРµСЂРёР»РµСЂ бар Рєiнәрат жауынгердiТЈ денсаулығынан деп У©Р»iРјРЅiТЈ себебiРЅ марқұмның У©Р·iРЅРµ жауып отыр. РЎРѕРЅРґР° РѕР» У©Р·iРЅ-У©Р·i У©Р»iРјРіРµ қиятындай науқас болса, РґУ™СЂiгерлiРє тексеруден қалай өткен?… Дегенмен, елiРјiР·РґiТЈ Қарулы КүштерiРЅiТЈ У©Рєiлдерi әскери Р±У©Р»iмшелерде қалыптасқан келеңсiР· жағдайларды ысырып қойып, бар РєiРЅУ™РЅi жауынгерлер мен әскери комиссариатқа итерсе РґРµ, комиссариат У©Рєiлдерi өздерiРЅ РєiРЅУ™Р»i санамайды. Р‘iСЂР°Т›, қиындықтарын жасырмауда. Мысалы, Алматы қалалық Р¶У™РЅРµ облыстық әскери комиссариаттың РґУ™СЂiгерлiРє РєРѕРјРёСЃСЃРёСЏ төрағасы Аққулы АдиевтiТЈ айтуынша РєРѕРјРёСЃСЃРёСЏ құрамындағы РґУ™СЂiгерлер көктемнен берi жалақы алмаған. РћРЅС‹ТЈ ТЇСЃС‚iРЅРµ Р±Т±Р» С‚У™Р¶iрибелi мамандар қысқартуға кеткен едi, оларды У©С‚iРЅiшпен қайта шақыртып алдық – дейдi. Алайда, РєТЇР·Ріi әскерге шақырылғандарды Р±iрыңғайлаған СЃРѕТЈ олар ендiРіi науқанға қатсудан бас таптып отырғанға ұқсайды. Өйткенi, РґУ™СЂiгерлiРє РєРѕРјРёСЃСЃРёСЏ мүшелерiРЅiТЈ жалақысы небәрi 5 РјС‹ТЈ теңгеден болса, РѕРЅС‹ РґР° 4-5 айсыз ала алмайды. Сондықтан Аққулы Адиев мырза “Егер бас тартқан С‚У™Р¶iрибелi мамандардан айрылсақ, жағдайымыз С‚iРїС‚i мүшкiл” — дейдi. Себебi, олардың орнына жас мамандар келсе, әскерге ауруын жасырып У©iРї кететiндердiТЈ қатары С‚iРїС‚i РґРµ молаймақ. Р‘Т±Р» сөздердi айтып отырған әскери комиссариат У©РєiР»i “Онсыз РґР° С‚У™Р¶iрибелiлерден сытылып отырған ондай Р¶iРіiттер РєУ©Р±iРЅРµ Р±iР»iРј алуға РјТЇРјРєiРЅРґiРіi жоқ Р¶У™РЅРµ жұмыссыздықтан мезi болып, одан РґР° әскерге барғанын Р¶У©РЅ санаушылар. РђР» РґУ™СЂiгерлер адам ағзасының iшек-құрылысы, миына дейiРЅ тексерiРї ретген емес қой” дейдi. Айналып келгенде РєiРЅУ™Р»i жауынгерлердiТЈ У©Р·i болма. Себебi елiРјiР·РґРµ бейбiС‚ РєТЇРЅРґРµ әскерге аман-сау Р¶iберген ұлы қаза болғандардың “балаңның денсаулығы әскерге алынуға РґР° жаарамсыз болған” — деген жауап алатындар аз емес. РђР» олардың қанша екенiРЅ РґУ©Рї басып айту қиын. Өйткенi, офицерлер мен “дедтердiң” тепкiСЃiнен қайтыс болды деу С‚У™СЂС‚iРїС‚iТЈ С‚iРїС‚i жоқтығының айғағы емес РїРµ. РђР» Р±Т±РЅС‹ мойындау әскердiТЈ беделiРЅ РєУ©РїС€iР»iРєС‚iТЈ табанына салып беру болады. Онсыз РґР° Алматы горнизоынан әскер қатарына алынатындардың 70 пайызы ауыл жастары екен. Қарапайым жауынгерлердiТЈ қатарынан iСЂiР»i-РєiС€iР»i шенеунiктер мен қалталылардың балаларын РєУ©СЂСѓ қиын. Сондықтан мәжбүрлiРє десек те, РЅРµ басқа десек те У©Р· ниетiмен әскерге сұранатындарды шошытып алсақ, РєРµТЈ байтақ елiРјiР·РіРµ Рєiмдер қалқан болмақ. РђР» Қазақстан Қарулы КүштерiРЅРµ орта есеппен жылына 25 мыңдай адам шақырылады. РђР» 2000 жылдың көктемiРЅРґРµ әскерге шақырылғандардың 25,1 пайызы денсаулығына байланысты кейiРЅРіРµ қалдырылса, 13,8 пайызы бейбiС‚ РєТЇРЅРґРµ әскерге алынуға есептен шығарылған. Барлығы 39,4 адам РґУ™СЂiгерлiРє РєРѕРјРёСЃСЃРёСЏРЅС‹ТЈ тексеруiнен өте алмаған. ЕлiРјiР·РґiТЈ Қарулы Күштерi мен басқа әскерлерiРЅ, әскери жасақтарын құратын жауынгерлер мен сержанттардың қатары 49 РјС‹ТЈ. Оларға мемлекеттiРє iшкi У©РЅiРј жиынтығының 0,5 пайыздай үлес қаржы Р±У©Р»iРЅСЃРµ, келер 2001 жылы Р±Т±Р» 1 пайызға лейiРЅ көбейтiлдi. РЇТ“РЅРё бюджеттен 22 млрд-тай теңге Р±У©Р»iнбек. Р‘Т±Р» шарадан кейiРЅ, әскердiТЈ жағдайы жақсарады деп ТЇРјiттенсек те, аталмыш қаражаттың қай жыртыққа жамау болары белгiСЃiР·. Мысалы құркүйек айында Балқаш қаласындағы 53898 У™СѓРµ полкiРЅiТЈ “МРГ-21” әскери жаттығу ұшағы кезектi жаттығу барысында апатқа ұшыраған. Егер ендi ғана жерден 8-10 метр Р±РёiРєС‚iРєРєРµ көтерiлген ұшақтың тұтқасында С‚У™Р¶iрибелi мамандар отырмағанда, ұшқыштардың мерт болуы әбден РјТЇРјРєiРЅ едi. Өйткенi, “МРГ-21” жаттығу алдында екi рет РјТ±Т›РёСЏС‚ тексеруден өткiР·iлген. РЎРѕРЅРґР° РґР° апат барысында 1956 жылдың СЃРѕТЈТ“С‹ үлгiСЃiндегi ұшақ толығымен жанып кеткен. Р‘Т±РЅС‹ТЈ У©Р·i елiРјiздегi әскери қарулар мен құрал-жабдықтардың осал екенiРЅ айғақтайды. РђР» темiСЂ төрсектi айтпағанда жауынгерлердiТЈ РєРёiРј-кешегi мен тамағының У©Р·i оңай шаруа емес. Қанша терiРј көрсек те кешегi Кеңес РґУ™СѓiСЂiРЅРґРµ әскерден оралғандардың РєРёiРј-РєРёiСЃiРЅРµ тамсанып қараушы едiРє. ҚазiСЂ демалысында қала көшелерiРЅ аралауға шыққан жауынгерлердiТЈ сқына қарап жаның ашиды. Марқұм сержант Еркебұланның анасы Майра Шахаева: “Алматының көшелерiРЅРґРµ солдаттардың қайыр сұрап жүргенiРЅ РєУ©Р·iРј РєУ©СЂРґi. Тәте, 10 теңге бершi дейдi. РћРЅС‹ қайтесiТЈ десем, нан аламыз, қарнымыз ашса РЅРµ iстеймiР·? – дейдi. Жауынгерлер көшеде қайыр сұраеп немесе офицерi жауынгерлерге арақ iшкiР·iРї Т›РѕСЏ берiРї, ұрып өлтiСЂiРї жатқанда, тиiСЃС‚i орындар қайда қарап отыр. Бұған тыйым бар РјР°?… Бұлай кете берсе, ендi У©СЃiРї келе жатқан жеткiншектердiТЈ РєТЇРЅi РЅРµ болмақ?” — дейдi шерлi ана. Р‘Т±Р» сауалға қай әскери шенеунiРє СѓУ™Р¶ айта алады. Жауап табылар-ау, Р±iСЂР°Т› бейбiС‚ РєТЇРЅРґРµ денi сау балаларынан айрылған ата-аналарға қандай жұбаныш бар. РђР» Р±Т±Р» жандар Шешенстан мен Қырғызстан, басқа РґР° соғыс дүмпулерiРЅРґРµ ұлдарынан айрылғандардың мұңын өзгеше РєУ©СЂСѓi ғажап емес. Себебi олардың РєУ©ТЈiР»iРЅ “Ер Р¶iРіiС‚ елi ТЇС€iРЅ туады, елi ТЇС€iРЅ өледi” деген СЃУ©Р· жұбатса, Р±iздегiлерге бұндай жұбаныш айта аласыз Р±Р°? РђР» У СЃРєРµСЂiРјiР·РґiТЈ басшылары мұрнының астында болып жатқан келеңсiР·Рґiктерден хабары бар РјР° екен? У СЂРёРЅРµ оларға әскерге Р±У©Р»iнетiРЅ қаржының мардымсыздығы РєУ©Рї жайды аңғартса РґР°, С‚У™СЂС‚iРї жағына өздерi қандай Р±Р°Т“Р° берер екен? Егер олар әскердiТЈ iшкi С‚У™СЂС‚iР±iРЅ қатаң бақылауға алса, Отан қорғауға барғандар шын РјУ™РЅiРЅРґРµ У©Р· РјiндетiРЅ сезiнерi С…Р°Т›. РђР», халқымыздың маңдайына Р±iткен қаһарман ұлы Бауржан Момышұлының “ТәртiРїРєРµ бес иген Т›Т±Р» болмайды, С‚У™СЂС‚iРїСЃiР· ел болмайды” — деген СЃУ©Р·i әскери ұранға айналса, Р¶У©РЅСЃiР· төбелес-тепкiлердiТЈ болмасы анық. Р‘iСЂР°Т› онсыз әскер РјiСЂi қалай болар екен? УЁРєiРЅiшке орай Р±Т±Р» Р±iздегi С‚ТЇСЃiРЅiРє. Мысалы РђТљРЁ қарулы күштерiРЅ 1,4 млн көлемiРЅРґРµ адам құраса, олардың барлығы келiСЃiРј шартпен қызмет атқарады. Сондықтан мемлекет бюджетi РєУ™СЃiРїТ›РѕР№ әскердiТЈ қарнын ашырмақ емес. Жауынгерлер РґРµ ақша табу ТЇС€iРЅ келгендiктен У©Р· Рјiндетi мен парызын Р±iледi. Сондықтан олар қызметiнен айыратын шалыс әрекеттен аулақ. РђР» офицерлер құжат толтыру, есеп беру, жоспар жасаумен айналысатындықтан жауынгерлер С‚iСЂС€iР»iРіiРЅРµ “бей-берекет” араласпайтын РєУ©СЂiнедi. Сондықтан болар “Ортаазбатқа”


Келген американдықтар қазақстандық әскердiТЈ iшкi С‚У™СЂС‚iР±iнен сыр беретiРЅ сұрақты ерсi көргенi. РњТ±РЅС‹ТЈ барлығы РґР° РђТљРЁ-тың Қарулы КүштерiРЅРµ қомақты қаржы Р±У©Р»iРї, әскердi 18 бен 34 жас аралығындарды жұмыспен қамту РєУ©Р·iРЅРµ айналдырғандықтан. Осындай жүйенi Ресей РґРµ У©РјiСЂiРЅСЂРµ енгiР·СѓРіРµ көшсе, Р±iР·РґiТЈ парламент депутаттары “келiСЃiРј шарт арқылы әскерге қабылдау” Р·Р°ТЈ жобасы қолына алды. “Егер Р±Т±Р» Р·Р°ТЈ құпталса, жағдайымыз жақсарады”, — дейдi әскерилер. Олай болса халықтың РґР° ниетi РѕСЃС‹ емес РїРµ? Т®Рєiметтен жұмыс сұрап жүрген жастар РґР° СЂРёР·Р° болар едi. Алайда әскерiРјiР·РґРµ тоң болып қалған iшкi С‚У™СЂС‚iРїС‚iТЈ Р±iрден өзгеруi екiталай-ау. Сондықтан, әскерге алынғандар РµТЈ алдымен намысын Р±РёiРє ұстап, құқығын қорғай Р±iлсе, келеңсiР·РґiРєС‚iТЈ азаяры СЃУ©Р·СЃiР·. РђР» жас жауынгерлерге “қоқаңдап” У™Р»iмжеттiР»iРє көрсететiРЅ әпербақандарды сабасына С‚ТЇСЃiрер әскер С‚У™СЂС‚iРї сақталса, халықтың Қарулы КүштерiРјiР·РіРµ деген сенiРјi РєУ©Р»-РєУ©СЃiСЂ болары даусыз.



 

Новости партнеров

Загрузка...